Şelpe Tekniğinin Kökeni

Öncelikle 2. Konuda verdiğim her bilgi Sayın Erol Parlak Hocamızın on yıllık Anadoluda Kırgızistan ve Kazakistandaki araştırmaları sonucu elde edilmiştir. Ben sadece o bilgileri kendi cümlelerim ile ifade etmeye çalışacağım. Daha geniş bilgi edinmek istiyenler kendisinin bu konuyla ilgili Türkiyede El ile Bağlama Çalma Geleneği adlı yapıtını elde edebilirler...

Evet şelpe Orta Asyadan Anadoluya göç yolları boyunca aktarılan ve yolda bazı değişikliklere uygulanmış bir teknik... Daha önce de ifade ettiğim gibi şelpe tekniği 3 alt tekniğe ayrılabilir

1 - Pençe Tekniği (Şelpe)

Pençe tekniği bütün tellere birden vurmayı temsil ediyor. Pençe tekniği sözünün çıkışı konusunda bazı düşünceler mevcut. Pençe farsça penç = 5 den geliyor ve hayvanların uzuvlarını temsil ediyor. Eski şaman törenlerinde insanların kuş kıyafetine girdikleri biliniyor. Bu açıdan sazı bu şekilde çalmaya pençe ya da (şelpe=tokatlama) denir....

Düzenlemede Kullanılacak Sazlar

Son yıllarda halk müziğinde oldukça büyük bir değişim yaşandı. Bu değişim önce solo bir şekilde ortaya çıkan şelpe tekniğinin altyapılarda çeşitli boy sazlarla kullanılabileceğinin anlaşılması üzerine başladı. Ben bu başlık altında bu konu ile ilgilenenlere geniş bilgi vermeye çalışacağım.

Düzenleme : Bir ezgiyi ya da eseri ezgisel, armonik ya da ritmik öğeler ile zengin bir duyuma kavuşturma sanatı.

Halk Müziği düzenlerken ezgilerde gizli kalmış armonik öğeleri ortaya çıkarmalı bunu yaparken eserin özüne zarar vermemeye çalışmalıyız.

1.1. Bağlama Düzenlemelerinde kullanılan sazlar

Bas Bağlama

Konu: Türk Halk Müziği Derlemeler
Yazar: Sungu Okan

Konu Açıklaması:

Avrupa’da 19. yüzyılın ilk yarısında başlayan yerel müzik araştırmaları çeşitli fikri hareketlerin etkisiyle ortaya çıkmıştı. Bunların başında da milliyetçilik, sanayileşme, aydınlanma gibi sosyal ve siyasal olaylar geliyordu. Osmanlı İmparatorluğu'nun bünyesinde yaşayan halkta ise böylesi bir sosyal hareket o dönemlerde gözlenmemektedir. İmparatorluğun 20. yüzyılın başlarına kadar bünyesinde yer alan zengin halk kültürü bazı batılı tacirler, sefirler, devlet görevlileri ve seyyahların veya ülke içinde bulunan bazı kişilerin dikkatini çekmiş, bilimsel olamayan bazı çalışmalar da bu kesimler tarafından yapılmıştır.

20.yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı ülkesinde de milliyetçi hareketlerin yavaş yavaş ortaya çıktığını, yeni kimlik arayışı içindeki halkın kendi kültürünü öğrenmek ve araştırmak ihtiyacının doğduğunu görmekteyiz. Burada Rum, Ermeni,Musevi gibi toplulukların...

Konu: Türk Halk Müziğimizde Toplu Çalma-Söyleme Geleneği
Yazar: Mehmet Öcal

Konu Açıklaması:

Halk türkülerimizin oluşumlarına ve yayılmalarına neden olan ortamların, onları meydana getiren sebeplerin asıl mecrasından uzaklaştırılarak ele alındığını, incelendiğini görmekteyiz. Oysa diğer halkbilimsel verilerde olduğu gibi, türkülerimiz de kendine özgü ortamlarda hayat bularak yaşamlarını devam ettirmeye çalışmışlardır. Herhangi bir alan araştırmasında veya halk toplantılarında (Düğünler, Meşk Âlemleri, Cümbüşler, Kına ve Ağıt Yakımları vb.) derlenen türkülerin, söylenmesine neden olan olaylar zinciri içerisinde incelenmesi bir zorunluluktur .
Türkülerimiz incelerken içeriklerine, konularına, biçimlerine ve türlerine dikkat eden; bunları çeşitli sınıflar içerisinde inceleyen bilim adamı, uzman ve derlemeciler, sözü edilen birlikteliklerin yanında, önemli bir noktayı da göz ardı etmemeliler. Bu nokta da...

Konu: Halk Türkülerinin Şiirle İlişkisi ve Derlenmesi
Yazar: Ruhi Su

Konu Açıklaması:

Halk türküsü şiirin kökeni olsa da, şiir öğelerini içerse de şiir sayılmaz. Türküden şiire geçiş, bir kültür değişimidir. Şiir, daha ileri bir kültürün sanatıdır. Bunları, «halk şiiri» deyimindeki yanlışı belirtmek için söylüyorum. Bu deyim bir aydın deyimidir. Halkın kendisinde böyle bir deyim yoktur. Halk, bu tür söz sanatına yerel, töresel deyimlerin dışında genellikle «türkü» der. Kullandığı duruma, konuya ve kullanış biçimine göre de ayrı deyimler kullanır. Ağıt, bozlak, nefes, ilâhi, destan gibi… Bunların da tümü ezgilidir. Biz okumuşlar, türküye «halk şiiri» demekle, başka koşullarda ve başka bir bütünlük içinde olan bir söz sanatında nelerin değiştiğini önemsemiyoruz. Ne şiirin ortamı, kuruluş nedeni türkününkine benzer, ne de şiiri yapan, türküyü yapana benzer. Türkü daha düşünülürken, kurulurken bir ezgi ile, bir ezgi için düşünülür kurulur....

THM nin çeşitliği yörlerimize göre değişen renkleriyle büyük bir zenginlik içerir.
THM müziğinde kullanılan çeşitliği bölümler halinde şu şekilde sıralayabiliriz.

A-genel olrak ritmli olanlar
1-türküler
a-azeri ayağı
b-karadeniz türküleri
c-konya türküleri
d-rumeli türküleri
e-teke yöresi
f-yozgat türküleri
2-barana havaları
3-güvende takımı
4-müzikli öyküler
5-zeybekler

B-Genel olarak serbest ritmliolanlaruzun havalar
1-arguvan havaları
2-baraklar
3-bozlaklar
4-divanalar
5-gurbet havaları
6-hoyratlar
7-mayalar
8-müstezatlar
9-yol havaları
2-İNANÇSAL THM
1-ilahiler
a-nefesler
b-savtlar
c-gülbanglar
2-kalenderiler
3-semahlar
4-ali mevlidi

Konu: Türk Halk Müziği ve Çok Seslilik Meselesi
Yazar: Sadi Yaver Ataman

Konu Açıklaması:

Aydın gençlerimizin milli kültür ve sanat hareketleriyle kaynaşmakta gösterdikleri yakın ilgiden duyduğum kıvancı, mesleğin uzun yıllar hizmetinde bulunmuş bir kişi olarak, bu toplantıyı hazırlayan değerli kulüp yöneticilerimize şükranlarımla ifade etmek isterim.

Türk Halk müziğinin gerçek değerlerini ayrıcalı bir ilgi ve kavrayışla incelemiş olanlar, öyle sanıyorum ki, sorunun tüm folklor konularında olduğu gibi, bir takım bilgi kollarıyla bağlantılı bir çalışma düzeni içinde ele alınması gerektiğinde ortak bir düşünceye sahiptirler.

Bilindiği gibi, Tarih, Folklor, Edebiyat, Müzik, Hukuk, Sanat, Dil gibi milletin özelliğini yapan unsurlar, gerçek ayrımlarıyla da olsa, birçok noktalarda birbirine bağlıdırlar. Konumuz olan Halk müziği, bu bilgiler zincirinin bir halkasıdır.
...